Tachtig jaar beeld van Nederland: De Vecht
Nieuwe Groeten Uit… is op zoek naar het beeld van Nederland anno 2009. Tachtig jaar geleden vond ook zo’n initiatief plaats. Net als nu konden Nederlanders hun beeld van Nederland inzenden. De mooiste foto’s kregen een plek in het boek Het kleine land en zijn groote schoonheid van Henri Polak. De verschillen en overeenkomsten tussen 1929 en 2009 vormen de basis voor de serie ‘Tachtig jaar beeld van Nederland’. Vandaag: Molens en buitenhuizen in de Vechtstreek.
Tijdens de gouden zeventiende eeuw was Amsterdam een snel groeiende stad. Rijke kooplieden zochten de rust van het platteland en lieten langs de rivier de Vecht statige huizen bouwen. Ook in latere eeuwen vonden welvarende burgers hier hun plek. Daardoor zijn er tegenwoordig nog veel buitenhuizen, kastelen en theehuizen te vinden.
Nieuwersluis
Op het beeld van Nieuwersluis uit 1929 is zo’n buitenhuis te zien. Het is waarschijnlijk huis Rupelmonde, dat rond 1650 werd gebouwd. Het heet zo omdat er ooit een koopman uit het Vlaamse dorpje Rupelmonde woonde. Een andere bewoner was de schilder Nicolaas Bastert, die veel schilderijen van de Vechtstreek maakte. Stond in 1929 nog de pittoreske natuur centraal, tachtig jaar later zijn op het beeld van Nieuwersluis voornamelijk mensen te zien.
Weesp
Net als Nieuwersluis maakt ook Weesp deel uit van de Hollandse waterlinie. Dat was een verdedigingsstelsel van sluizen en kanalen, dat het land vanaf de Zuiderzee tot aan de Biesbosch onder veertig centimeter water kon zetten. Dat maakte het gebied voor soldaten zeer lastig begaanbaar, terwijl het voor vaartuigen weer te ondiep was. Vijandelijke troepen liepen dus hoe dan ook vast. Dat gebeurde bijvoorbeeld tijdens het ‘rampjaar’ 1672. Onderdeel van de linie waren ook enkele forten en vestingen zoals Weesp. De waterlinie deed voor het laatst dienst in de Tweede Wereldoorlog, maar bleek toen achterhaald. In 1929 was de linie nog operationeel. Daarom was het verboden de plaats van de forten op kaarten aan te geven. Het is dus niet verwonderlijk dat het beeld van Weesp uit dat jaar geen fort maar een klein hutje is. Het huidige beeld lijkt nauwelijks moderner. Molen Het Haantje dateert uit 1820 en is waarschijnlijk ouder dan het hutje op de foto uit 1929.
Abcoude
Het beeld van Weesp anno 2009 is een molen, in Abcoude was dat in 1929 het geval. De Oostzijdse Molen was destijds dan ook zeer bekend. Piet Mondriaan maakte tussen 1905 en 1908 bijvoorbeeld enkele schilderijen van deze molen. De huidige molen stamt uit 1874, maar op deze plek stonden al sinds de vijftiende eeuw molens om de omringende polder droog te malen. Op het beeld van 2009 is te zien dat Abcoude niet langer de rustige plattelandsgemeente is die het tachtig jaar geleden nog was. Het dorp is tegenwoordig bijna vastgegroeid aan Amsterdam.
Loenen en Loenersloot
Ook in 1929 moderniseerde Nederland. Toch is op de gekozen beelden vooral het herkenbare, rustieke en pittoreske land te zien. Het beeld van Loenersloot en het Loenense riviergezicht met molen zijn hier voorbeelden van. Ze lijken op de plakplaatjes van de Vechtstreek die in 1915 bij koekjes van Verkade zaten. Jac.P. Thijsse, de oprichter van Natuurmonumenten, schreef de tekst voor dit plakboek. Het werd een groot succes. Tegenwoordig lijkt de belangstelling verschoven: het beeld van Loenen in 2009 toont geen natuur meer maar dorpsbewoners.
Loenen centrum
Vanwege de bijzondere molens, kerken en huizen is Loenen sinds enkele tientallen jaren een beschermd gezicht. In 1929 was dit nog niet het geval, maar de fraaie gebouwen werden toen wel op de foto gezet. Tachtig jaar later lijkt de aandacht verschoven naar de bewoners – mens én dier.
De Vechtstreek is al eeuwen een gewilde woonplek. Kooplieden bouwden hier hun buitenhuizen en kunstenaars lieten zich inspireren door de natuur. Het beeld van de Vechtstreek anno 2009 toont nog steeds enkele fraaie landschappen. Maar er is tegelijkertijd meer aandacht voor de huidige bewoners. Of dat ook het geval is in Giethoorn, het ‘Venetië van het Noorden’, zien we volgende week.
