Studentenprotest in Nederland
Afgelopen week protesteerden studenten in Nederland tegen mogelijke bezuinigingen op het hoger onderwijs. Sinds de jaren zestig komen studenten geregeld in actie voor meer inspraak en tegen bezuinigingen.
Komende dagen besteden we op dit blog en via Twitter volop aandacht aan studentenacties. Heb je zelf ook geprotesteerd of stond je juist tegenover de actievoerders? We horen graag je verhaal. Gebruik de hashtag #StudentINNL als je meedoet via Twitter. Onder de interessantste inzendingen verloten we een ansichtkaartenset.
1961: Seminarie Rijsenburg
Volgens kerkhistoricus Jan Roes begonnen de wilde jaren zestig in 1961 op het katholieke seminarie in Rijsenburg. Op 11 november van dat jaar vond de 'revolutie van Rijsenburg' plaats: studenten bezetten het seminarie en kwamen met ludieke acties in opstand tegen het ouderwetse seminariebestuur. Jan ter Laak zat destijds op het seminarie en schreef daarover later het boek Brave rebellen. Herinneringen aan de eerste studentenopstand van Nederland (1961). Ter Laak ziet de protesten minder dan Roes als begin van latere protestbewegingen, zoals provo. Volgens hem waren ze vooral een voorloper van de democratisering van de katholieke instituties.
Ter Laak vertelde in 2000 aan radioprogramma OVT over de revolutie van Rijsenburg.
1969: Karl Marx Universiteit Tilburg
Vaak wordt de bezetting van het Maagdenhuis in mei 1969 als eerste serieuze studentenactie gezien. Maar vlak daarvoor was de bezetting van de Katholieke Hogeschool Tilburg. De Tilburgse studenten doopten hun school in februari om tot de Karl Marx Universiteit en eisten meer inspraak. Tussen 28 april en 6 mei 1969 bezetten ze de school. Frans Godfroy was deelnemer aan de bezetting en haalde veertig jaar later bij radioprogramma OVT herinneringen op. Ook in de VPRO-serie Plaats van Herinnering doet Godfroy zijn verhaal.
Jasper Mikkers schreef een roman over de bezetting: Karl Marx Universiteit. Roman over een revolutie.
1969: Maagdenhuis Amsterdam
De bekendste studentenactie is de bezetting van het Amsterdamse Maagdenhuis, in mei 1969. Honderden studenten bezetten het bestuurlijke centrum van de Universiteit van Amsterdam. Net als in Tilburg was de voornaamste eis meer inspraak.
De bezetting kreeg symbolische waarde; ook voor latere generaties studenten was het Maagdenhuis een geliefd doelwit. De oorspronkelijke bezetting kreeg vorig jaar veel aandacht tijdens de viering van de veertigste verjaardag. Zo presenteerde het Amsterdams Historisch Museum een tentoonstelling met foto's van Paul van Riel, die de bezetting van nabij meemaakte.
1970: Gemeentelijk atheneum Utrecht
Eind jaren zestig maakten studenten duidelijk dat ze met protesten opkwamen voor hun idealen. In hun voetsporen grepen ook scholieren naar het protestmiddel. Zo werd het Gemeentelijk atheneum in Utrecht op 13 maart 1970 als eerste middelbare school in de Nederlandse geschiedenis bezet. De aanleiding was de schorsing van dertien leerlingen die streden voor meer inspraak. Zij zaten ook achter de onafhankelijke schoolkrant Bulletje, die satirische verhalen en spotprenten over de schoolleiding bevatte. De toen 18-jarige Henk Westbroek was een van de drijvende krachten. Hij spoorde de leerlingen aan om door een open raam de school in te klimmen en zich vast te ketenen aan de palen in de hal. Na twee uur ontruimde de politie de hal redelijk hardhandig.
1986: Alle eieren op Deetman
De kabinetten Lubbers moesten in de jaren tachtig veel bezuinigen. In het tweede kabinet Lubbers was Deetman minister van Onderwijs. Hij introduceerde de Harmonisatiewet, die onder meer de studieduur inkortte. Ook voerde hij de basisbeurs in. Duizenden studenten kwamen in opstand tegen deze maatregelen. Eerst waren de acties nog ludiek. Zo stonden studenten naakt op het Binnenhof om aan te geven dat ze zich uitgekleed voelden. Later werden de acties massaler en agressiever. Deetman kreeg geregeld eieren en tomaten naar zijn hoofd.
)
1991: Dag van het onderwijs
In 1991 was Jo Ritzen minister van Onderwijs. Hij ging verder op het in de jaren tachtig ingeslagen pad van bezuinigingen. In 1991 kwamen de studenten weer volop in actie. Rene Danen was toen voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Hij riep 12 november 1991 uit tot 'Dag van het onderwijs'. Studenten en ME raakten hardhandig slaags met elkaar.
2005: Protest tegen Rutte
In de verdere jaren negentig waren er nog maar weinig botsingen tussen studenten en politiek. In de tijd van Paars werd vooral gezocht naar samenwerking. Tussen 1990 en 2005 steeg de begroting van de LSVb van 7000 euro naar 3 ton, waarvan 230.000 euro subsidie van het ministerie. Maar in 2005 kwamen de studenten toch weer in actie. Staatssecretaris Mark Rutte wilde het maximale collegegeld verhogen en de maximale studieduur verlagen. Studenten bezetten weer het Maagdenhuis. Als snel werd Rutte teruggefloten door de Tweede Kamer.
